Skarbiec wiedzy dziwnej, cz. 2: O kumysie


Wilhelm z Rubruk był zakonnikiem z wykształceniem uniwersyteckim. W roku 1252 wyruszył do Mongołów, zapewne w celach misyjnych. Pozostawił szczegółową relację ze swej wyprawy, pełną też informacji o obyczajach i życiu codziennym Mongołów. W jednym z rozdziałów Opisu podróży zajął się wykorzystaniem nabiału.
Rozdział IV

W jaki sposób robią kumys

 

1. Ów kumys, to jest kobyle mleko, przygotowuje się. w następujący sposób: rozciąga się długi sznur ponad ziemią przy wiązany do dwóch słupów wbitych w ziemie:. Do tego sznura przywiązuje się koło godziny trzeciej [ok. dziewiątej rano] źrebięta kobył, które należy wydoić. Wtedy matki stają obok swoich źrebiąt i pozwalają się spokojnie wydoić. A jeżeli jakaś z nich jest nazbyt dzika, wówczas człowiek bierze źrebaka i przystawia go, dając mu trochę possać, potem zabiera go, a jego miejsce zajmuje dojarz.

 

Dojenie klaczy jako temat mongolskiego malarstwa. 

2. Zebrawszy wielką ilość mleka, które jest tak słodkie jak krowie, gdy jest świeże, wlewają je do wielkiego bukłaka, czyli wora skórzanego, i zaczynają bić go kawałkiem drewna specjalnie do tego przygotowanym: jest on w dolnej części grubości ludzkiej głowy i wydrążony od środka. Zaraz jak tylko rozpoczną bić mleko, zaczyna się ono burzyć jak młode wino i kwaśnieć, czyli fermentować. Biją je dotąd, póki nie wytrąci się. masło.

 

3. Wówczas próbują kumys, a kiedy jest umiarkowanie ostry, piją go. Szczypie on język jak wino rape [młode wino przemieszane ze schłodzonym świeżym moszczem, lekko gazowane], w chwili, gdy sieje pije, a po przełknięciu zostawia na języku smak mleczka migdałowego. Powesela on serca ludzkie, a słabsze głowy doprowadza do upojenia. Jest też wielce moczopędny.

 

Destylacja kumysu, połowa XIX wieku.

4. Robią oni także kara-kumys, to znaczy czarny kumys, na użytek wielkich panów, w następujący sposób. Kobyle mleko nie zsiada się. Jest bowiem regułą, że nie zsiada się mleko żadnego zwierzęcia, w żołądku płodu którego nie ma podpuszczki. W żołądku źrebaka nie ma jej, zatem kobyle mleko nie ścina się. Biją więc mleko tak długo, póki wszystko, co gęste, nie opadnie na dno, tak jak męty w winie; to, co czyste, zostaje na górze i jest jak serwatka albo biały moszcz. Męty, które są całkiem białe, daje się sługom, których usypiają. To, co przejrzyste, piją panowie, jest to napój bardzo słodki i pobudzający.

 

5. Batu ma wokół swego obozowiska trzydziestu ludzi rozrzuconych o dzień drogi, z których każdy codziennie przynosi mu takiego mleka od stu kobył – czyli co dzień ma mleko od trzech tysięcy kobył – poza mlekiem, które przynoszą mu inni. Jak bowiem w Syrii wieśniacy dają trzecią część owoców, tak Tatarzy muszą zanosić na dwory swoich panów kobyle mleko dojone w każdy trzeci dzień.

 

6. Z mleka krowiego najpierw zbierają masło. I gotują je aż do pełnego wygotowania, potem składają je w żołądkach baranich, które przechowują w tym celu. Nie dają do masła soli, które mimo to, z uwagi na długotrwałe gotowanie, nie psuje się. Trzymają je na zimę. Pozostałości z mleka po zebraniu masła zostawiają, żeby skwaśniały, tak bardzo jak to możliwe, a potem gotują je. Ścinają się one w trakcie gotowania. Taki twaróg suszą na słońcu – staje się on tak twardy jak żużel po wytopie żelaza – i zostawiają w workach na zimę. W trakcie zimy, gdy brak im mleka, wkładają ów ostry twaróg, który sami zwą grut, do bukłaka i zalewają ciepłą wodą, potem biją mocno, póki nie rozpuści się w wodzie, która z jego powodu robi się całkiem kwaśna, tę wodę piją zamiast mleka. Strzegą się pilnie, by nie pić czystej wody.

Wilhelm z Rubruk, Opis podróży, tłum. Mikołaj Olszewski, Wydawnictwo Marek Derewiecki 2007, s. 82–84.
(Visited 235 times, 2 visits today)

30 thoughts on “Skarbiec wiedzy dziwnej, cz. 2: O kumysie

  1. „Powesela on serca ludzkie, a słabsze głowy doprowadza do upojenia. Jest też wielce moczopędny.” – czy naprawdę za wszystkie przyjemności trzeba płacić? :)Znane powiedzonko „Wszystko, co w życiu najlepsze, jest nielegalne, niemoralne, albo tuczące” proponuję rozszerzyć o moczopędność. :)
    Punkt szósty z barnimi żołądkami to już hardkor, nie polecam czytać przy śniadaniu! :)

    • No i jeszcze szkockie haggis! Uczniowie są zachwyceni przy omawianiu tekstu o urokach Szkocji, a tam jest bardzo drobiazgowy i działający na wyobraźnię opis składników. :P
      Abstrahując od uroków kumysu, którego chyba raczej nie skosztuję pod żadną postacią, nawet żużlu, bardzo mi się podoba obrazowy styl Wilhelma z Rubruk, świetnie się to czyta! To na pewno też zasługa tłumacza, ale trudno uwierzyć, że to zmurszały tekst z roku 1252. Rewelacja, pomijając fragmenciki wywołujące torsje. :)

    • Nie dziwię się entuzjazmowi uczniów, wiadomo, że im coś bardziej obrzydliwego, tym zainteresowanie młodzieży większe.
      Wilhelm był znakomitym obserwatorem, który nie traktował Mongołów jak dziwadeł, więc opisy są rzeczowe i wnikliwe.

    • Skąd pochodził Wilhelm? Rubruk kojarzy mi się jednoznacznie z Rumburakiem. :)
      Uczniowie byliby zachwyceni, gdyby ten temat został wzbogacony o warsztaty kulinarne. :)

    • Kiedyś może w ramach obchodów dnia patrona Szkocji, świętego Andrzeja, eksperymentalnie zaproponuję, a potem na degustację zaprosimy grono pedagogiczne. :)

    • Zdaje się, że wtedy post był prawie zawsze. Ale oczywiście, cóż to za problem skorzystać z małej dyspensyjki, prawda?
      A z ciekawości, o jakich to ascetycznych praktykach Mongołów Wilhelm pisał najobszerniej?:P

    • Nie mam pojęcia, jak jest z postnymi zasadami, ale wydawać by się mogło, że pełen misjonarski sukces może osiągnąć tylko w pełni zaangażowany i przejęty gość. Najwyraźniej jednak to tylko jeden z szkodliwych mitów:P
      Czyżby część trzecia skarbca miała nosić tytuł „o irokezie”?

    • Zważywszy na to, że do dziś najgoręcej fetowani są ci misjonarze, którzy skończyli w stanie rozczłonkowanym, pojęcie „sukcesu” można rozumieć co najmniej dwojako:P
      Rozumiem, że nie chcesz psuć napięcia, toteż nie będę dalej naciskać w celu uzyskania przecieku:)

    • Zważywszy na to, że Wilhelm wrócił w jednym kawałku, to wręcz możemy mówić o klęsce:P
      W działalności blogowej suspens równie ważny, jak w dobrym thrillerze, więc proszę nie ciągnąć mnie za klawiaturę:)

  2. marko polo w”opisaniu świata”pisze o tatarach tak”…piją mleko kobyle,które
    tak dobrze umieją przyrządzić,że posiada właściwości dobrego białego wina…”,co do żołądków to pisze tak”…opróżniają żołądek jakiegoś zwierzęcia,napełniają wodą,wkładają weń kawałki mięsa,które chcą ugotować,po czym stawiają na ogniu,i kiedy to ugotują,zjadają równocześnie mięso i ten kociołek…”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *