Znautor (Rob Wilkins, „Terry Pratchett. Życie z przypisami”)

Rob Wilkins, jak sam o sobie pisze, miał być kimś w rodzaju „gosposi ze wsi”, osobą, która wpadnie na parę godzin, ogarnie znanemu pisarzowi formularze podatkowe i uzupełni mleko w lodówce. Znanym pisarzem był Terry Pratchett, a „gosposia ze wsi” szybko okazała się człowiekiem, który zajmował się „wszystkimi drobiazgami i rzeczami o wiele większymi”, oraz wiernym przyjacielem. A także wyśmienitym biografem, umiejętnie łączącym fakty z bardzo osobistym spojrzeniem (co nie oznacza jednak braku krytycyzmu).

„Klasyczna Pratchettowska maszyneria”

Terry Pratchett miał jedenaście lat, kiedy przeczytał „O czym szumią wierzby” i olśnił go świat fantazji, nieograniczonych możliwości, jakie daje wyobraźnia. Chłopiec z robotniczego osiedla, „inteligentny, ale z problemami”, popadł wtedy w nałóg czytania, który zmienił całe jego życie. W szkole starał się nie rzucać w oczy, poza szkołą pochłaniał wszystkie powieści science-fiction i fantasy, jakie mu wpadły w ręce. Sam zaczął pisać, a przełomem stał się staż w lokalnym piśmie, gdzie powierzono mu rubrykę dla dzieci, której nikt inny nie chciał prowadzić. Publikowane tam opowiastki, „niewątpliwie krótkie i młodzieńczo surowe”, świadczyły, „że duża część klasycznej Pratchettowskiej maszynerii jest już przygotowana i zaprzęgnięta do pracy”. Pisarska kariera Pratchetta wcale nie biegła gładko i nie od razu była pasmem sukcesów, szczególnie komercyjnych. Jednego jednak przyszłemu autorowi „Świata Dysku” nie można odmówić: determinacji. Gdy porzucał swój ostatni etat, by w pełni poświęcić się literaturze, stwierdził: „Jeśli dobrze to wszystko rozegram, być może już nigdy nie będę musiał pracować”. Reszta jest już historią.

Niepoważnie poważna

Jak przystało na biografię autora piszącego niepoważnie o poważnych sprawach, „Terry Pratchett. Życie z przypisami” jest niepoważnie poważna: kwestie istotne mieszają się w niej z drobiazgami życia codziennego, podziw dla talentu i pracowitości chlebodawcy z irytacją z powodu jego dziwnych wymagań, a ostatecznie książka zmienia się w głęboko przejmującą opowieść o stopniowym traceniu zdolności poznawczych i odchodzeniu, o próbach zachowania jak najdłużej normalności, zakończenia rozpoczętych książek. Powiedzmy sobie wprost: książka Wilkinsa jest kierowana przede wszystkim do fanów, spragnionych detali biograficznych, zakulisowych ploteczek i anegdot, historii o powstawaniu ulubionych powieści i wglądu w prywatne życie ulubionego autora – i oni z pewnością nie będą zawiedzeni. Zresztą zawiedzeni nie powinni być też czytelnicy, którym z książkami sir Terry’ego jest nie pod drodze, bo dostaną sprawnie i z dużą dawką humoru napisaną opowieść o niełatwej drodze chłopca ze skromnej, prowincjonalnej rodziny do realizacji marzenia o pisaniu (i utrzymywaniu się z pisania), dylematach związanych z rosnącą popularnością i odpowiedzialnością za słowo, jaka się z tym wiąże, różnicach między „byciem pisarzem” od „bycia znautorem”, czyli znanym autorem, jak to ironicznie określał Pratchett, i o tym, jak niekiedy sława może stać się przekleństwem.

Rob Wilkins, Terry Pratchett. Życie z przypisami. Oficjalna biografia, tłum. Piotr W. Cholewa, Insignis 2023.