14 na 15: Biografie, część 1

Korzystając z piętnastej rocznicy blogowania, chciałbym od czasu do czasu przypomnieć najlepsze, najciekawsze czy po prostu najlepiej przeze mnie zapamiętane książki z różnych kategorii. Dziś pierwsza siódemka z czternastu tomów biografii i wspomnień, jakie wybrałem na piętnastolecie.

Biografie, dzienniki, pamiętniki, wspomnienia, autobiografie, zbiory listów – wszystkie w różnej formie pojawiały się na tym blogu. Były szeroko omawiane albo tylko wspominane mimochodem, czasem zamieszczałem jakiś smakowity cytat, zachęcając do lektury całości. Poniższy wybór jest całkowicie arbitralny i książki te łączy jedno: do dziś, mimo upływu często wielu lat, nadal pamiętam, czemu zrobiły na mnie wrażenie, wciąż mogę przywołać wiele epizodów z życia ich bohaterów, odtworzyć ich sylwetki. I już zupełnie na marginesie: na czternaście pozycji autorkami ośmiu są kobiety, bohaterkami zaś jest kobiet szesnaście!

W kolejności chronologicznej mamy:

1. Irena Kika Szaszkiewiczowa, Podwójne życie Szaszkiewiczowej, oprac. Jan Strzałka, Wydawnictwo Literackie 2011. Kiedy wchodziła do Piwnicy pod Baranami, padało hasło: „Gaście światło, gaście światło, stare próchno będzie świecić”. Piotr Skrzynecki jej występy zapowiadał: „ma głosik słaby, ale bardzo nieprzyjemny”. Była pionierką autostopu w Polsce i bohaterką drukowanego w „Przekroju” pierwszego komiksu, świetnie tańczyła twista. Irena „Kika” Szaszkiewiczowa z domu Jarochowska, rocznik 1917, miała życie długie i pełne wydarzeń dramatycznych, które złamałyby niejednego człowieka. Ona trwała, mimo biedy i wszelkich trudności, a jej wspomnienia pisane są ze swadą i humorem, pełne fascynujących bohaterów i zabawnych anegdot.
2. Joanna Krakowska, Halina Mikołajska. Teatr i PRL, W.A.B. 2011. Czy Halina Mikołajska pamiętana jest bardziej jako wybitna aktorka, czy bardziej jako działaczka opozycji demokratycznej? A może w ogóle to postać zapomniana, o której działalności wiedzą jedynie teatrolodzy i badacze dziejów PRL-u? Joanna Krakowska postawiła przed sobą trudne zadanie przedstawienia bohaterki, w której życiu nierozłącznie splatały się aktorstwo i działalność opozycyjna, a w rezultacie dostaliśmy nie tylko biografię, ale też historię powojennego teatru i powojennej Polski, napisaną z niezwykłym rozmachem, ale – co bardzo ważne – przystępną i wciągającą, stroniącą od łatwych ocen i utrwalonych stereotypów.
3. Anka Kowalska, Folklor tamtych lat, Biblioteka Więzi 2011. Zostańmy jeszcze chwilę w kręgu peerelowskiej opozycji: Anka Kowalska, pisarka, autorka słynnej swego czasu „Pestki”, razem z Haliną Mikołajską współpracowała z Komitetem Obrony Robotników, a tę działalność, która dawała jej „wewnętrzną wolność”, okupiła zmęczeniem, strachem, ciągłym napięciem i ciężką, konkretną pracą na rzecz robotników Radomia i Ursusa, którzy w czerwcu 1976 roku zaprotestowali przeciwko ogromnym podwyżkom cen. „Folklor tamtych lat” to zbiór wspomnień, wywiadów i artykułów z różnych lat, ułożonych tak, by tworzyły spójną całość. Teksty są bardzo osobiste, pełne emocji, znakomite literacko. Mnóstwo w nich niezwykle plastycznych opisów, choćby przygnębiającego sądu radomskiego, i charakterystyk przyjaciół i współpracowników.
4. Joanna Olczak-Ronikier,  Korczak. Próba biografii, W.A.B. 2011. Janusz Korczak znany jest wszystkim: pisarz, pedagog, który do ostatnich chwil życia towarzyszył swoim podopiecznym. Joanna Olczak-Ronikier próbuje, ze znakomitym skutkiem, ukazać Korczaka jako człowieka dużo bardziej złożonego, o życiu trudnym, pełnym ciężkiej pracy i niezrozumienia, z jakim się spotykał; nie boi się poruszać tematów kontrowersyjnych i bolesnych, robi to jednak z niezwykłym taktem i szacunkiem wobec swego bohatera. Gdy dodamy do tego rzetelne wykorzystanie rozmaitych źródeł i przepiękny język, otrzymamy biografię dogłębną, pokazującą Korczaka w wielu rolach i z różnych perspektyw, przede wszystkim jednak dojmująco smutną. I bynajmniej nie dlatego, że od samego początku znamy jej zakończenie.
5. Jan Zieliński, Słowacki. Szatanioł, PWN 2011. Jan Zieliński swoje podejście do biografii Juliusza Słowackiego definiuje w sposób dość kontrowersyjny („to, co było, wolę opisywać za pośrednictwem tego, czego nie było, bo z powodów czasowych być nie mogło, albo nie było, bo zdarzyło się inaczej”), stąd też w książce wiele hipotez błyskotliwych i szokujących, choć niekoniecznie przekonujących. Zawiera jednak „Szatanioł” też niezwykle wiele cennej, opartej na analizie źródeł wiedzy, dając nam fascynujący, migotliwy i barwny obraz życia poety, który zdaniem autora zawarł faustowski pakt z diabłem, by zdobyć tak upragnioną sławę.
6. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Wojnę szatan spłodził. Zapiski 1939–1945, zebrał Rafał Podraza, Agora 2012. Dla przyzwyczajonych do obrazu Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej zawartego w książkach jej siostry, Magdaleny Samozwaniec, wojenny dziennik poetki będzie nie lada wstrząsem. To portret kobiety, której świat rozpadł się w gruzy, a wraz z nim i ona zaczęła tracić integralność, rozsypywać się na cząstki. Pawlikowska straciła swój blask, zszarzała i zbrzydła, a oderwana od rodzinnego domu i najbliższych nie potrafiła już odzyskać energii, którą dawała jej Kossakówka i jej mieszkańcy. Staje się złośliwa, rozgoryczona, skłonna do niesprawiedliwych ocen, a gdy wojna zbliża się ku końcowi, zapada na zdrowiu, a my obserwujemy jej umieranie pośród cierpienia i przerażenia.
7. Marcin Szczygielski, Filipinki – to my!, Instytut Wydawniczy Latarnik, Wydawnictwo Agora, Oficyna Wydawnicza AS 2013. „Filipinki” zaczynały w 1959 roku jako uczennice szczecińskiego Technikum Handlowego od śpiewania na szkolnych akademiach, a potem poszło błyskawicznie: kolejne konkursy talentów, koncerty, programy telewizyjne, tournee w kraju i za granicą, przeboje, płyty… Książka Marcina Szczygielskiego jest fantastyczną podróżą w czasie, bo mówi nie tylko o „pierwszym polskim girlsbandzie”, jak głosi podtytuł, ale jest też opowieścią o czasach owianych dziś mgłą sentymentu, a także kopalnią najróżniejszych ciekawostek i anegdot. Na dodatek jest to rzecz imponująca graficznie, niezwykle bogato ilustrowana materiałami archiwalnymi.

Nie chcąc nadużywać cierpliwości PT Czytelników na tym na razie zakończę. Wypatrujcie części drugiej.